[ 223 ] علامت انواع تشنّج بلغمى ، سوداوى ، دموى و صفراوى و علاج هريك . [ 224 ] قسم سوم : تشنّج يابس ( استفراغى ) كه به سبب خشكى بدن ايجاد شود . [ 225 ] قسم چهارم : تشنّج ايذايى كه به سبب رسيدن ايذاء به عصب يا دماغ ايجاد شود و داراى ده سبب است زيرا عصب اذيت شده يا در مغز است يا در ساير اعضاء . [ 226 ] فايده : در تشنّج صرعى ، ماده در دماغ است . و گاهى هم تشنّج به سبب ترس ايجاد مىشود . [ 227 ] فصل بيستم : در تمدد و كزاز . [ 228 ] تعريف تمدد و فرق آن با تشنّج و وجه بدتر بودن آن از تشنّج . [ 229 ] اسباب تمدد و كزاز و ذكر فرق تمدد با استرخاء و با تشنّج يابس . [ 230 ] فايده : سبب دردى كه معمولا در تمدد و كزاز و تشنّج وجود دارد . [ 231 ] ديگر استعمالات لفظ كزاز و نسبت آن‌ها با تمدد . [ 232 ] علامات عام تمدد و كزاز . [ 233 ] علامات خاص قبل از حدوث تمدد . [ 234 ] علامات خاص پس از وقوع تمدد . [ 235 ] تنبيه : ادويهء تمدد ، بايد بيشتر به گرمى و ترى مايل باشند . [ 236 ] فصل بيست و يكم : رعشه . [ 237 ] تعريف رعشه و فرق آن با اختلاج . [ 238 ] نوع اول : رعشهء حادث از ضعف قوهء محركه . [ 239 ] فايده : امكان حدوث رعشه از غضب و فزع و يا فرح بدون تركيب با عارض ديگر . و رعشهء حادث از رطوبت فضليه . [ 240 ] نوع دوم : رعشهء حادث از ضعف آلت حركت كه يا از سوء مزاج بارد عصب است و يا از امتلاء و ورزش نكردن است كه موجب سدّه شده و يا از خشكى مزاج عصب است . [ 241 ] نوع سوم : رعشهء حادث از ضعف قوت و آلت هر دو . [ 242 ] فايده : مجرباتى جهت لرزهء سر . [ 243 ] فايده : آب مناسب اين امراض ، آب باران است . فصد زياد ، باعث ازدياد اين امراض است . هرگاه صرعى را ، سرش به لرزه آيد ، بايد فهميد كه در دماغ او آماس است . [ 244 ] فصل بيست و دوم : خدر . [ 245 ] تعريف خدر و نسبت آن با رعشه و استرخاء . [ 246 ] سبب كلى خدر ، عدم نفوذ قوت حسّاسه در اعضاء است و هشت سبب جزئى هم دارد . [ 247 ] اثر داروى گرم در خشك مزاجان در ايجاد خدر در نوك انگشتان و ساير اعضا .